Wystawy światowe zawsze miały wywoływać zachwyt nad osiągnięciami ludzkości. „Oto wielki dzień w naszej historii, najpiękniejsze i najbardziej imponujące widowisko, jakie kiedykolwiek widziałam” – pisała królowa Wiktoria o pierwszej wystawie z 1851 roku, która odbyła się w Londynie.

Podczas tej „Wielkiej Wystawy Przemysłu Wszystkich Narodów” zaprezentowało się prawie czternaście tysięcy wystawców, a zwiedziło ją sześć milionów odwiedzających. Co ciekawe – była to pierwsza tak duża impreza, na terenie której pojawiły się nowoczesne, płatne toalety dla turystów.

Prawie każde Expo pozostawiło po sobie architektoniczne pamiątki. I tak na przykład na Targi w 1889 roku Paryż wzniósł wieżę Eiffla, a w 1998 roku w Lizbonie otworzono most Vasco da Gamy. Ale nie tylko miasta rywalizowały ze sobą o to, które zorganizowało bardziej efektowną wystawę. Każda z nich była polem bitwy pomiędzy państwami, firmami, architektami i inżynierami, a narzędziami tej rywalizacji były spektakularne pawilony, najlepsze prezentacje osiągnięć i najnowocześniejsze wynalazki.

Do dziś wystawy światowe kojarzą się ze efektownymi pawilonami i wyjątkowymi technologiami – na Expo w 1876 roku zaprezentowano maszynę do pisania, natomiast w 1970 roku w Osace – pierwsze telefony komórkowe. Z kolei Expo w St. Luis w 1904 roku dało światu… hamburgery, hot dogi i mrożoną herbatę.

W 1928 roku do życia powołano Międzynarodowe Biuro Wystaw Światowych. Organizacja ta powstała jako odpowiedź na multiplikację wystaw określanych jako „światowe”. Obecnie biuro czuwa nad wyborem gospodarzy kolejnych imprez, ich prawidłowym przebiegiem oraz jakością.

Wielka Wystawa w Londynie (1851)

Wielka Wystawa odbywała się w specjalnie z tej okazji wzniesionym Pałacu Kryształowym (il. Joseph Nash, Louis Haghe, David Roberts, „Dickinsons’ comprehensive pictures of the Great Exhibition of 1851”, London 1852)
Wnętrze Pałacu Kryształowego (rys. J. McNeven, litografia William Simpson; ze zbiorów Victoria and Albert Museum, nr inw. 19627)
Prezentacja teleskopu w czasie wystawy (il. „The Half Hour Library of Travel, Nature and Science for young readers”, London 1896; ze zbiorów British Library, sygn. Digital Store 10027.ee)

Wystawa światowa w Filadelfii (1876)

Plakat przedstawiający tereny wystawy światowej w Filadelfii w 1876 roku (il. ze zbiorów Biblioteki Kongresu USA, digital ID: highsm.15195)
Prezentacja zakładów Kruppa (il. ze zbiorów Narodowej Biblioteki Parlamentarnej Japonii)

Wystawa światowa w Paryżu (1878)

Projekt pawilonu Imperium Rosyjskiego (il. Iwan Ropet)
Prezentacja ukończonej głowy Statui Wolności (fot. Albert Fernique, ze zbiorów Biblioteki Kongresu USA, digital ID cph.3a53268)

Wystawa światowa w Barcelonie (1888)

Pawilon przedsiębiorstwa Compagnie Transatlantique autorstwa Antonia Gaudiego (il. domena publiczna)
Plan wystawy w Barcelonie i jej główne budynki (il. domena publiczna)
Plakat z wystawy autorstwa Josepa Lluísa Pellicera (il. domena publiczna)

Wystawa światowa w Paryżu (1889)

Plakat promujący wystawę (il. domena publiczna)
Wnętrze hali maszyn (il. ze zbiorów Biblioteki Kongresu USA, digital ID ppmsc.05215)
Wioska z regionu Afryki Środkowej (fot. ze zbiorów National Gallery of Art Library)

Wystawa światowa w Paryżu (1900)

Cinéorama była symulacją lotu balonem – na okrągłym ekranie prezentowano widoki w formie filmów (il. Louis Poyet, „Scientific American Supplement”, № 1287)
Aby ułatwić odwiedzającym przemieszczanie się, w Paryżu pojawiły się ruchome chodniki, które posiadały własne przystanki (fot. Brown University Library)
Ruchomy chodnik (il. ze zbiorów Brooklyn Museum, nr inw. S03_06_01_015 image 2011)
Pawilon Imperium Osmańskiego (il. Joseph Hawkes, ze zbiorów Brooklyn Museum)

Wystawa światowa w St. Luis (1904)

Pałac Elektryczności (fot. ze zbiorów Wellcome Library no. 572406i, CC BY 4.0)
Wystawa samochodów (fot. ze zbiorów Wellcome Library no. 572672i, CC BY 4.0)
Argentyńska wystawa dot. rolnictwa (fot. ze zbiorów Wellcome Library no. 572421i, CC BY 4.0)
Prezentacja amerykańskiego okrętu (fot. ze zbiorów Wellcome Library no. 572349i, CC BY 4.0)

Wystawa światowa w Brukseli (1910)

Plakat wystawy (il. Henri Cassiers, domena publiczna)

Wystawa światowa w Barcelonie (1929)

Plakat prezentujący hiszpańską wieś podczas Expo 1929 w Barcelonie (il. Xavier Nogues, ze zbiorów Wellcome Library no. 575610i, CC BY 4.0)

Wystawa światowa w Sztokholmie (1936)

Prezentacja samolotu Lufthansy (fot. ze zbiorów Fästningsmuseet Karlsborg, nr inw. KBGF.062656)

Wystawa światowa w Paryżu (1937)

Polski plakat promujący wystawę (il. ze zbiorów Biblioteki Narodowej, sygn. DŻS IIA 5)
Pawilon radziecki (fot. domena publiczna)
Pawilon szwajcarski (il. domena publiczna)
Pawilon włoski (współczesna rekonstrukcja autorstwa Brandona Gardinera i Flavii Marcello, CC BY-SA 4.0)

Wystawa światowa w Nowym Jorku (1939)

Plakat z pawilonem polskim (il. ze zbiorów Biblioteki Narodowej, sygn. DŻS IIA 5)

Wystawa światowa w Brukseli (1958)

Pawilon Phillipsa (fot. Wouter Hagens, CC BY-SA 3.0)
Zaprojektowany z okazji Expo 58 model kryształu żelaza – Atomium – dziś jeden z symboli Brukseli (fot. o palsson, CC BY 2.0)

Wystawa światowa w Turynie (1961)

Kolejka jednoszynowa ułatwiała odwiedzającym dotarcie do pawilonów z ekspozycjami (fot. Jean-Henri Manara, CC BY-SA 2.0)
Jedna z wystaw prezentowanych podczas Expo w Turynie w 1961 (fot. Paolo Monti, ze zbiorów Biblioteca Europea di Informazione e Cultura, nr inw. SER-s5010-0004970, CC BY-SA 4.0)

Wystawa światowa w Seattle (1962)

Wystawa General Motors (fot. ze zbiorów Seattle Municipal Archives, sygn. 78914, CC BY 2.0)

Wystawa światowa w Nowym Jorku (1964)

Unisfera – stalowa rzeźba wystawiona z okazji Expo 1964 (fot. Ron White, domena publiczna)
Wystawa General Motors (fot. Don O’Brien, CC BY 2.0)
Pawilon IBM (fot. Max H. Hubacher, ze zbiorów The New York Public Library, sygn. b19892408)

Wystawa światowa w Montrealu (1976)

Biosfera wg projektu Buckminstera Fullera wraz z kolejką jednotorową (fot. Bill Engdahl, ze zbiorów Biblioteki Narodowej, digital ID: ppmsca.54502)

Wystawa światowa w Osace (1970)

Teren wystawy w Osace (fot. takato marui, CC BY-SA 2.0)

Wystawa światowa w Knoxville (1982)

Pawilon australijski (fot. Gary Todd, CC0 1.0)
Prezentacja koreańskiego tańca z wachlarzami (fot. Gary Todd, CC0 1.0)

Wystawa światowa w Nowym Orleanie (1984)

Główne wejście na teren wystawy (fot. Carey Akin, CC BY-SA 2.0)

Wystawa światowa w Sewilli (1992)

Pawilon Marokański (fot. José Luis Filpo Cabana, CC BY 3.0)

Wystawa światowa w Hannoverze (2000)

Pawilon Monako wg projektu Hansa Ferdinanda Degraeuwego (fot. Hafdeg, CC BY-SA 3.0)

Leave a Reply