Facebook-icon
Hrabia Tytus

Sataniści w międzywojennej Warszawie

Wiek postępu, modernizmu i nauki pełen był paradoksów. Im więcej było technicznych nowinek, tym bardziej popularny były spirytualizm i wiara zjawiska paranormalne. Rozkwitały też nowe kulty religijne i tajne organizacje, w tym również satanistyczne.

II RP kochała tajne organizacje. Nawet poza masonerią można wyliczyć dziesiątki różnych ugrupowań funkcjonujących w międzywojennej Polsce. Część z nich cechowała wyraźna fascynacja okultyzmem, inne zaś były grupami okołopolitycznymi stworzonymi przez oficerów wojska polskiego. Przykładem tych drugich może być Pogotowie Patriotów Polskich zajmujące się między innymi kultem Eligiusza Niewiadomskiego.

Rozmaite ruchy religijne zyskiwały sobie natomiast szczególne wpływy na terenach najbardziej zapóźnionych cywilizacyjnie. Problem sekt na polskich kresach wschodnich był poważny. Podobnie jak w innych terenach carskiej Rosji, również i tam można było spotkać przedstawicieli różnych, niekiedy bardzo specyficznych wierzeń. Okazało się jednak, że satanistyczny kult rozwijał się również w samej stolicy.

Diabeł w postaci czarnego kozła z potężnymi krętymi rogami siedzi w otoczeniu wiejskich kobiet. Jedna z nich podaje mu noworodka.
Czciciele diabła w międzywojennej Warszawie? Prasa była pewna: to mordercy oddający się sadystycznym orgiom (na ilustracji fragment obrazu Francisca de Goi pt. „Sabat czarownic”)

Na tropie diabła

30 sierpnia 1930 roku, Lwowska 6 w Warszawie. Cicha uliczka odchodząca od placu, przy którym do dnia dzisiejszego znajduje się monumentalny gmach politechniki. Na schodach ładnej secesyjnej kamienicy zastukały ciężkie podbite buty. Do mieszkania Czesława Czyńskiego wtargnęli odziani w granatowe mundury funkcjonariusze Policji Państwowej, a z nimi weszło dwóch oficerów śledczych, którzy zrewidowali mieszkanie i wynieśli z niego przedmioty kultu.

Sprawę przeciwko nielegalnym praktykom religijnym prowadził komisarz Jan Józef Jarociński. Przesłuchany na miejscu Czyński przyznał się do uprawiania satanizmu i oskarżył swoich uczniów o udział w zbrodniach.

Młody Czesław Czyński (grafika z 1889 r.)
Młody Czesław Czyński (grafika z 1889 r.)

Kim był podejrzany? Urodził się w 1858 roku w rodzinie szlacheckiej mieszkającej w Turzynku, małej wsi położonej na Pomorzu. Uzyskał gruntowne wykształcenie podstawowe w szkole Batignolles, a następnie próbował studiować filozofię na uniwersytecie Jagiellońskim. Później został okultystą i ezoterykiem. Zanim postawiono mu zarzut przewodniczenia kościołowi szatana, wpadł w inne tarapaty. W 1894 roku oskarżono go, że w podczas seansu hipnotycznego skłonił baronównę Hedwigę Zedlitz do wzięcia z nim ślubu. Aresztowano go i postawiono przed austriackim sądem, który nakazał rozwód. Sam oszust został skazany na trzy lata więzienia.

Poza tym jakże nieprzyjemnym epizodem Czyński znany był w całej Europie jako wzięty badacz tajemnej materii, a także autor licznych publikacji. Aby wymienić tylko kilka: „Podręcznik do kartomancyi, czyli sztuka wróżenia z kart”, „Magnetyzm i hypnotyzm” czy tez „!!1914!! Przepowiednie polityczne”. Prowadził także polski Zakon Martynistów (formację uważającą się za spadkobierców różokrzyżowców), jeszcze przed aresztowaniem  wszedł jednak w konflikt ze swoimi następcami i odszedł z organizacji.

Sześciu samobójców i profanacja eucharystii

Sprawa Czyńskiego być może nigdy nie zyskałby rozgłosu, gdyby nie dziennikarze, którzy trafili na serię zastanawiających samobójstw, jakie miały miejsce w Warszawie. Łączyła je przynależność ofiar do założonego przez Czyńskiego Zakonu Białego Wschodu (Ordo Albi Orientis). Organizacja powstała po tym, jak jej przewodniczący został wykluczony z Zakonu Martynistów.

„Express Poranny” donosił ponadto, że wszyscy samobójcy mieli przy sobie w chwili śmierci kartki z literą ש („Szin”), oznaczającą w okultyzmie Szatana. Sprawa zaczęła być coraz bardziej frapująca, szczególnie gdy prasa przedrukowała ulotkę zawierającą swego rodzaju credo organizacji:

Najsilniejszym dążeniem człowieka jest dążenie do szczęścia. Prawdziwe szczęście daje tylko wiadomość prawdy, prawda jest ukryta. Gdzie? Oto pytanie. Niech nikt nie sądzi, że dojedzie do prawdy sam. Lecz niechaj też nikt nie sądzi, że ukażą mu prawdę inni. Prawdę ukazuje się tylko temu, kto do niej dąży, chociażby błądził dążąc (…).

Jak się okazało, historia miała swoje preludium w postaci zatrzymania Jana Sylwestra Garbarii z ulicy Nowogrodzkiej. 14 czerwca 1929 roku ukradł on eucharystię z kościoła św. Zbawiciela i św. Krzyża, aby ją później sprofanować. Nieszczęśnik najprawdopodobniej był chory psychicznie, o czym świadczy między innymi to, że zamiast stanąć przed sądem, został skierowany na obserwację psychiatryczną.

Czarno-biała grafika przedstawiająca kozła z wielkimi rogami, z kobiecymi piersiami, ze skrzyżowanymi kopytami, siedzącego na ujarzmionym globie ziemskim.
Bafomet – to jego wizerunek miał wisieć w siedzibie kultu w czasie odprawianych tam orgii (rysunek z książki Eliphasa Léviego pt, „Dogmat i Rytuał Wysokiej Magii”)

Prasa jednak wiedziała swoje i orzekła, że Garbarii na pewno należał do czcicieli szatana, którzy zalęgli się w Warszawie. Zaraz powiązano jego przypadek ze wspomnianą serią samobójstw, które też przecież miały być dziełem jakiejś sekty. Wkrótce Garbarii potwierdził, że popełnił świętokradztwo, ponieważ należał do kościoła Szatana.

Siódmy samobójca

Sprawa była rozwojowa. Czyńskiego łączono też z tajemniczą śmiercią studenta politechniki warszawskiej, zmarłego w 1924 roku. Ów katolik i zwolennik myśli narodowej pragnął walczyć z wszechogarniającym okultyzmem i myślą masońską. W tym celu zaczął studiować odpowiednią literaturę i zbliżył się do grupy znanego okultysty. Kilka tygodni później młody tropiciel sekt najpierw snuł się otępiały po domu, a następnie zamknął się w pokoju i wbił sobie nóż w serce.

Cios jak gdyby wyrwał go z jego dziwnego stanu i pozwolił mu się ocknąć. Resztkami sił doczołgał się do pokoju i ucałowawszy nogi matki miał wyszeptać: „Zabili mnie”. Wyglądało na to, że chłopiec pod wpływem hipnozy został zmuszony do popełnienia samobójstwa, aby tym samym nie wydać tropionych przez siebie ludzi.

Czarny mag z Elektoralnej

W całej sprawie było wiele niejasności. Mieszano oskarżenia przeciwko Czyńskiemu z zarzutami pod adresem jego współpracowników. Przypisywano mu czyny, których nie popełnił, na przykład wymyślono historię, zgodnie z którą przewodniczył on czarnym mszom. Mylono nazwiska i kościoły. Dostało się nawet Kościołowi mariawitów, który i tak borykał się z wyjątkowo złą prasą (między innymi po tym jak w 1925 roku oszukał ludzi, głosząc rychłe nadejście końca świata).

Oliwy do ognia dolał fakt, że w mieszkaniu Czyńskiego policja odkryła spis członków jego zakonu, dzięki czemu okazało się, że sekta działała niemal w całym kraju. Prasa chętnie przedrukowała teksty zawarte w broszurach:

Niechaj będzie pochwalony trójkątny znak oraz wyobrażenie kozła (…)

Nie przemilczaj mojej chwały. Ponieważ usta nazarejczyków otwarte są nadaremnie. Zawsze będę chwalił trójkąt odwrócony, a przeklinał trójkąt prosty.

Tak miał brzmieć hymn, który śpiewali w mistycznym uniesieniu sataniści. Mieli ponadto dopuszczać się profanacji obiektów kultu, sadystycznych orgii oraz narkotycznych seansów.

Czarno-biała grafika na szarym papierze. Mężczyzna w garniturze pochyla się nad młodą kobietą w sukni w katkę siedzącą na fotelu. Hipnotyzer trzyma jedną dłoń na jej ramieniu, drugą zaś na jej czole
Hipnotyzer przy pracy (ilustracja z książki Czesława Czyńskiego pt. „O sugestii hipnotycznej w pedagogice”)

Anonimowy świadek w obrazowy sposób opisywał rytuały i orgie, jakie miały odbywać się w czasie liturgii kościoła szatana. Udział poprzedzony miał być odpowiednią kuracją narkotyczną, która miała wprowadzić uczestników w odpowiedni stan.

Obrzędy odbywały się na ulicy Elektoralnej. Adepta wprowadzano do małego pokoju, w którym po zdjęciu wierzchniego odzienia przebierano go w czarne szaty. W sąsiednim pokoju siedziało siedmiu mężczyzn. Nad nimi wisiały trójkąty ze szpicami zwróconymi do góry, a na jednej ze ścian znajdował się wielki wizerunek Bafometa – kozła siedzącego na ziemskim globie. Na podłodze leżał duży gruby dywan i stały dwa trójnogi z narkotycznymi kadzidłami.

Po paru minutach ukazał się W. ubrany w czarny ornat z wyhaftowanym na nim na czerwono wizerunkiem kozła, a na głowie miał również czerwoną czapeczkę. W ślad za W. podążały trzy całkiem nagie kobiety – tylko twarze ich kryły oczywiście maski. Legły one na dywanie, tworząc trójkąt przed wizerunkiem Bafometa. W. wszedł w ich środek, rozejrzał się po zgromadzonych, którzy przyklękli i zapalili kadzidła, począł odmawiać modlitwy.

Modlitwy te były tak bluźniercze i tak profanowały religię katolicką, że uważam za niemożliwe je przytaczać. Nagle urwał. Wyszedł z żywego trójkąta i obchodząc zebranych jął rozdawać pastylki. I ja dostałem jedną, ale przezornie udałem, że ją połykam, w rzeczy samej ukrywszy ją w rękawie. W. znów powrócił na swe miejsce. Teraz pochylił się głęboko przed ohydnym wizerunkiem kozła – po chwili głośno skandował nie modlitwy, ale zaklęcia, które odnaleźć można w czwartym tomie »Magii Agrippy« – a służące do wywoływania czarta. (…)

Odprawiający czartowski obrzęd, czerwony, spocony zwrócił się do nas twarzą, powiódł obłędnym wzrokiem i nieludzkim jakimś głosem wycharczał: W jego imię błogosławię was! Składajcie ofiarę! Dotychczasową ciszę przerwały piski, krzyki i histeryczne wołania kobiet. Pastylki, które rozdawano, okazały swą moc. Trzy nagie kobiety, tworzące trójkąt zerwały się i pobiegły do mistrza. Rozpoczęła się ohydna, powszechna orgia.

Nie trudno się domyślić, jak zareagowała przedwojenna prasa na połączenie narkotyków, okultyzmu i seksualnego rozpasania. Najprawdopodobniej autorem powyższej relacji był Bogusław Wójcicki, jeden z satanistów, który niedługo później też popełnił samobójstwo. Zaczęto spekulować, że zginął, bo wyparł się satanizmu.

Do dziś nie wiadomo, czy Czesław Czyński był głową satanistycznego kultu, którego członkowie zmuszali ludzi do samobójstwa za pomocą hipnozy i oddawali się nielegalnym praktykom seksualnym. Być może odpowiadał za to jego uczeń, Mikołaj Czaplin, który po odejściu mistrza przerobił Zakon Martynistów na grupę satanistyczną (sam utrzymywał, że przekształcił organizację w Zakon Krzyża propagujący katolickie wartości). Jaka była prawda – nie wiadomo. Do procesu Czyńskiego ostatecznie nie doszło, bo ten zmarł, zanim stanął przed sądem. Sprawa zaś jeszcze długo rozpalała umysły spragnionych sensacji czytelników.

Bibliografia

  • Zbigniew Łagosz, Na obrzeżach religii i filozofii. Czesław Czyński. „Nomos. Kwartalnik Religioznawczy”, 2006, nr 53/54, s. 85–95, 2006.
  • Rafał T. Prinke, Doktor Punar Bhava i polscy sataniści, „Biuletyn Informacyjny Stowarzyszenia Radiestezyjnego w Bydgoszczy”, 1986, nr 4.
  • Janina Walicka, Czciciele diabła, Towarzystwo Wydawnicze „Rój”, Warszawa 1930
  • Stanisław Antoni Wotowski, Sekta diabła, Wydawnictwo CM, Warszawa 2014 s. 90.
  • „Ilustrowany Kuryer Codzienny”, 7 września 1930.
  • „Express Poranny”, 29 sierpnia 1930.
  • „Kurier Poznański”, 5 września 1930.
  • „Express Poranny”, 5 września 1930.
  • „Wiadomości Codzienne”, 5 września 1930.
Udostępnij

Paweł Rzewuski

Filozof i historyk, doktorant w Instytucie Filozofii UW. Interesuje się historią społeczną II RP.